نخند، نپرس و تکان نخور. روزگار درسخواندن ما در مدرسه با این سه کلمه سپری شد. به ما میگفتند دانشآموزی خوب است و نمره انضباطش ۲۰ میشود که پشت میز و نیمکتهای خشک کلاس، دست به سینه بنشیند و به جای خندههای بلند تبسم کند آن هم اگر لازم بود.
دختر خوب در زمان ما بچه آرامی بود که حتی زنگهای تفریح هم مثل کسی که قصد مترکردن جایی را دارد آرام دور حیاط قدم بزند و دنبال دوستانش ندود و با کسی شوخی نکند و راه پلهها را روی سرش نگذارد. دختر خوب، سر کلاس درس هم دو گوش شنوا بود با دهانی بسته که خوب به درس گوش میداد و هیچ ابهامی در ذهنش باقی نمیماند و هیچ سوالی به زبانش نمیآمد.
دانشآموز ِ خوب ِ زمان ما بچهای کم دردسر بود که برای مدیر، ناظم و معلم چالش ایجاد نمیکرد حتی به بهای تلخ گذشتن لحظات بودن در مدرسه بر او که وقتی زنگ تعطیلی مدرسه به صدا درمیآمد، حس آزادشدن از فضایی تنگ و آزاردهنده را با دویدن به سمت در خروج و جیغزدن تخلیه میکرد. روزگار کودکی و دوران مدرسه خیلی از ما اینگونه گذشت بدون اینکه جرات به زبان آوردن حرف دلمان را داشته باشیم. ما میدانستیم باید یک جای کار ایراد داشته باشد که بودن در مدرسه به جای دادن حسی خوب به ما احساس ترس، دلهره و نگرانی را به جانمان میریخت.
امروز کارشناسان میگویند مدارس ما شادابسازی نشده که بیشتر بچهها چنین احساسی نسبت به مدرسه دارند. مدرسه شاد جایی است که فرآیند تعلیم و تربیت در آن همراه با شور و طرب، تلاش و پشتکار و جوشش و حرکت اتفاق میافتد. پس آنها که فکر میکنند در مدرسه شاد، بچهها فقط میگویند و میخندند و از درس خواندنجا میمانند اشتباه میکنند.
در مدرسه شاد که شادی را نوعی احساس امنیت توام با خوشیهای پایدار میداند، چند اصل کلی وجود دارد. در این مدارس دانشآموزان در اداره امور مدرسه مشارکت دارند، هرکدام از آنها در تصمیمگیریها نقشی ایفا میکنند و در عین حال که در انجام امور، استقلال نسبی دارند از یک برنامه کلی تبعیت میکنند. دانشآموزان این مدارس در سیستم طوری تربیت میشوند که حس احترام به خود، خوشبینی و حس تسلط بر سرنوشت در آنها قوی است. آنها به آینده نیز امید زیادی دارند و افقهای پیشرویشان روشن است. ضمن اینکه دانشآموزان با هم و کادر مدرسه با دانشآموزان ارتباط صمیمی و نزدیک دارند. در چنین فضایی، درس برای بچهها راحتتر تفهیم میشود و برخلاف روش سنتی مدرسهداری - که آزادی دانشآموز در مدرسه را مانع یادگیری میداند- تعلیم و تربیت بچهها بهتر و روانتر میشود.
اما رسیدن به این نقطه، هم عزم میخواهد و هم تغییر نگرش؛ یعنی دو مولفهای که در مدارس ما کمتر پیدا میشود. با این حال شادابسازی مدارس کاری نشدنی نیست. فقط کافی است عزمها برای آن جزم شود و روی پیشنهادات کارشناسان برای تغییر رنگ و فرم لباس دانشآموزان و کادر مدرسه، استفاده از روشهای فعال تدریس، افزایش بازدیدهای علمی و تفریحی، تشویق دانشآموزان با دادن کارت امتیاز، نمایش فیلم در مدرسه، دادن کارت تبریک به دانشآموزان و معلمان برای روز تولد، برگزاری مسابقه، ترغیب بچهها به ساخت کالاهای دست ساز و برپایی نمایشگاه برای آنها، ترویج شوخطبعی، تشویق بچهها به گل کاری و کاشت نهال در مدرسه، شکوفایی خلاقیتها و در نهایت پرهیز از تنبیه، توهین، سرزنش و تحقیر در مدرسه فکر کرد.
مدیران مدارس وظیفه دارند فرایند آموزشوپرورش را درجهت رشد و بالندگی دانشآموزان تسهیل کنند. بر همین اساس، آنان علاوهبر توجه به جنبههای آموزشی، باید جنبههای روحی و روانی دانشآموزان و همکاران خود را نیز مورد توجه ویژه قرار دهند. بیتردید، غفلت از شرایط روحی معلمان و دانشآموزان از سوی مدیران، دستیابی به اهداف آموزشی و پرورشی را با دشواری مواجه میکند. مدیرانیکه به جنبههای مختلف رفتار همکاران خود توجه دارند و برای شادابسازی برنامهریزی میکنند، علاوه بر محبوبیت بیشتر، عملکرد بهتری در حوزههای آموزشی و پرورشی دارند. توجه مدیران به عوامل زیر نیز میتواند جو حاکم بر مدرسه را شادتر کند:
ـ مدیران جوّ دوستانهای با همکاران و دانشآموزان خود ایجاد کنند؛ در این شرایط، ظرفیت آنان برای شنیدن نظرات جدید و گاه انتقادها باید بالا باشد. پیشنیاز این کار ایجاد حس اعتماد بین مدیر و معلمان و دانشآموزان است. مدیران باید برای معلمان و دانشآموزان خود این امنیت خاطر را ایجاد کنند که در همه شرایط در کنار آنها هستند و تا حد امکان برای رضایت و نشاط آنها تلاش میکنند.
ـ مدیران همکاران خود را در تصمیمگیریهای مدرسهای مشارکت دهند؛ همچنین، گاهی از نظرات دانشآموزان در تصمیمگیریهای مدرسه استفاده شود. مشارکت در تصمیمگیریها هم احساس مسئولیت افراد را در کار افزایش میدهد و هم رضایت و شادی آنها را تقویت میکند.
ـ سعه صدر و اغماض و نادیده گرفتن برخی اشتباهات. به رغم تلاش معلمان، گاهی دانشآموزان در مدرسه مرتکب اشتباهات کوچکی میشوند که با سعه صدر میتوان از آنها چشمپوشیکرد. بدیهی است این بدان معنا نیست که مدیر بر خطاها چشم ببندد و جوانب احتیاط را نسنجد بلکه منظور، جلوگیری از ایجاد تشویش و نگرانی و ایجاد حس ناامنی بین معلمان و دانشآموزان است.
ـ مدیران مدرسه همواره دانش خود را در حوزه تخصصی افزایش دهند و برای بهروز کردن آن بکوشند. از آنجا که پیشرفت در عرصه آموزشوپرورش سرعت زیادی دارد، بهروزشدن دانش و تخصص مدیران، جوّ حاکم بر مدرسه را در جهت مثبت تغییر میدهد.
راهکارهایی برای داشتن محیط آموزشی شاد به شرح زیر است:
امروزه مدارس نقش بسیار پر رنگی دارند و تربیت نیروی کیفی جامعه بر عهده مدارس و مسولان آموزش و پرورش است.
فراهم کردن بستری مناسب برای دانش آموزان که بتواند در همهی ابعاد رشد کنند از مهم ترین وظیفه نظام آموزشی است.
هم چنین لازم است زمینهی خوبی فراهم شود تا محیط آموزشی برای دانش آموزان به یک محیط شاد تبدیل شود و او با اشتیاق در کلاس درس حاضر شود که این امر با کمک دستاندرکاران محیط آموزشی تا حدود زیادی قابل حل است تا در نهایت محیطی شاداب و البته قانونمند ایجاد شود و فرزندانی مفید، هدفمند و کاربردی پرورش یابند.
نشاط و شادابی در محیط آموزشی زمینهی رشد و تکامل همه ابعاد وجودی دانشآموز در بعد جسمانی، شناختی، عاطفی، اخلاقی و معنوی را فراهم می کند.
اگر هر کدام از این ابعاد دچار مشکل شود، دانش آموز به شایستگی های کامل دست پیدا نمیکند.
اهمیت محیط شاد و پر نشاط برای دانش آموزان به اندازهی فراهم کردن تغذیه، پوشاک و … دارای ارزش است.
زیرا بخشی از سلامت روحی و روانی دانش آموزان با شادی و نشاط در محیط آموزشی تامین می شود.
نظام آموزشی امروز سعی دارد در کنار آموزش به دانش آموزان شوق به زندگی و مهارتهای زندگی را به او آموزش دهد.
تاثیر روانشناختی رنگ ها بسیار زیاد است و اثرات فوق العادهی رنگ ها بر روی روحیه و حالات افراد را نمی توان نادیده گرفت.
با انتخاب رنگ بندی های شاد و استاندارد برای فضای مدرسه و کلاس می توان محیطی را برای دانش آموزان فراهم کرد تا آن ها احساس شادی و نشاط را احساس کنند.
با توجه به اینکه دانش آموزان مدت زمان نسبتا زیادی سر کلاس هستند لازم است شرایط استاندارد برای آن ها فراهم شود. مانند نور مناسب، استفاده از میز و نیمکت استاندار، صندلی آموزشی مناسب و اصولی، تهویه مناسب، رنگ دیوار ها و … .
همان طور که اشاره شد سلامت جسمی و روانی دانش آموز که آینده ساز کشور هستند از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. بنابراین برای محقق شدن این هدف باید عوامل مختلفی اجرا شود.
یکی از کارهایی که میتوان انجام داد مجهز کردن کلاس درس به صندلی های آموزشی استاندارد است تا دانش آموز با نشستن بر روی آن احساس راحتی داشته باشد.
پیشنهاد ما استفاده از صندلی محصلی اصفهان برای تضمین سلامت دانش آموزان است که مطابق با آخرین استانداردهای روز طراحی و ساخته شده است.
کیفیت وسایل آموزشی کلاس درس در نشاط و شادی دانش آموزان بسیار تاثیر گذار است.
معلمیکه شاد نباشد، نمیتواند دانشآموزان شاد تربیت کند. بر این اساس، ضرورت دارد شادی در نهاد معلم وجود داشته باشد تا بتواند آن را به دانشآموزان منتقل کند. معلم شاد برای شاد زیستن خود و دانشآموزانش برنامه دارد:
- معلم شاد، روابط اجتماعی خوب و مؤثری با همکاران و دانشآموزانش دارد. داشتن روابط اجتماعی مؤثر به کاهش استرس و افزایش نشاط کمک میکند.
- از روشهای فعال تدریس و ارزشیابی استفاده میکند.
- شوخطبع و متبسم است.
- به خود و اطرافیانش در مدرسه انرژی میدهد.
- از افراط و تفریط به دور است.
- خوشبین و مثبتنگر است. همواره رفتارهای مثبت را برجسته و تشویق و تقویت میکند.
- به تفاوتهای فردی دانشآموزان احترام میگذارد.
- نهتنها ارتباطهایکلامی خود را ارتقا میدهد، بلکه به اهمیت ارتباط غیرکلامی واقف است و برای آن برنامه دارد.
- در فعالیتهای مختلف مدرسه در کنار دانشآموزان است.
- معلم شاد برای خود وقت میگذارد؛ رسیدگی به خود (به دنبال اهداف و برنامههای خود رفتن، ی نیازهای مادی و روانی و .) و صرف وقت کافی برای انجام دادن کارهای مورد علاقه و همچنین توجه به سلامت جسمانیکمک میکند تا فرد رضایت بیشتری از زندگی داشته باشد. به دنبال همین رضایت، لذت بردن از زندگی و شور و نشاط حاصل میشود. بدون شک، معلمیکه شور و نشاط ندارد، نمیتواند در دانشآموزان شور و نشاط ایجاد کند.
فکر می کنم در تمام طول این سال ها که پرسش مهر توسط رواسای جمهور کشور ما مطرح شد این موضوع یکی از ضروری ترین ها بود که در سال جاری توسط رییس جمهور به پرسش گذاشته شده است.
تاملی بر شاخص های مرتبط با نشاط اجتماعی و شادی و به طور کلی حوزه سلامت اجتماعی و روانی در کشور نشان می دهد که حال ما در این حوزه خیلی خوب نیست .هیچ کس هم نمی تواند منکر این موضوع شود.به عنوان مثال طبق آمار ارایه شده توسط مسئولین وزارت بهداشت، بین ۲۳ تا ۲۵ درصد حداقل دارای یک اختلال روانی هستند .یعنی از هر چهار نفر یک نفر.
تعداد خشونت ها در کشور نگران کننده است و همیشه جزء پرونده های قضایی با فراوانی بالا بوده است همچنین آماری که از نزاع توسط پزشکی قانونی ارایه شده است هم تاییدی بر همین نکته است که خشونت بالاست.همین طور خشونت های خانگی و شاخص های دیگر. طبیعی است که در جامعه ایی که شادی و نشاط اجتماعی بالا باشد نشانگان اجتماعی و روانی حال بهتری خواهند داشت. لذا طرح این پرسش می تواند یک فرصت باشد از این نظر که ما به موضوع شادی و نشاط فکر کنیم.این قدر گرفتاریم که گاهی اوقات نمی دانیم آخرین باری که از ته دل خندیدیم که بود.
داشتن بهداشت روانی سالم نیازمند رعایت اصولی است که هم جنبه مادی و هم جنبه معنوی دارد. در واقع شادابسازی را باید در ابعاد ظاهری و همچنین معنوی جستوجو کرد که هر یک از این موارد شامل بررسی موضوعات و مواردی مهم است که با در نظر گرفتن آنها میتوانیم روان و جسم نوجوان را شاد کنیم. چون نوجوان باید ابتدا از درون وجودش احساس شادمانی داشته باشد و این احساس شادمانی همان حس رضایت از زندگی است که باید در تمامی ابعاد وجودش رخنه کند.یکی از شاخصهای بهداشت روانی احساس رضایت و شادابی است. فردی که احساس میکند نیازهایش بدون برخورد با موانع در حال تامین است، به زندگی خود امید پیدا میكند و به درجهای از رضایت درونی میرسد که همواره او را شاد نگه میدارد.
در این حالت فرد به زندگی دیگران علاقه مند میشود و به آنها عشق میورزد.
احساس رضایت و شادی سبب پیدایش حالات روانی مختلفی میشود که دوستی، عشق، محبت، امید، خوش بینی، همراهی، همدلی و پذیرش از نمونههای آن است.
روانشناسی به نام دیوید مایرز، سلامت روانی فرد را در میزان داشتن سرخوشی فرد میداند و سرخوشی (خوشحالی) را چنین تعریف میکند: نوعی احساس امنیت. احساس این که زندگی به طور کلی به خوبی میگذرد».
این حالت خوشی و نشاط،زودگذر نیست و دارای دوام نسبتا پایداری است که بستگی به عوامل متعددی دارد.
به گفته مایرز» خوشحالی به سن یا میزان درآمد، مرد یا زن بودن بستگی ندارد، ولی به بعضی خصوصیات شخصیت فرد و مهارتهای او، داشتن روابط نزدیک با دیگران و برخورداری از اعتقادات مذهبی و عمل کردن به آنها مربوط است.
معلم شاد و با روحیه
اگر قرار باشد روح دانشآموز پرورش و رشد یابد، باید این روند از روح معلم آغاز شود. چنانچه روح معلم افسرده و ناتوان باشد، شانس ناچیزی برای تقویت و مراقبت از روح دانشآموزان وجود خواهد داشت.
معلمانی که نمیتوانند حضور توانمند خود را هر روز در کلاس درس نمایش دهند، از لحاظ انتقال فکر با دانشآموزان هماهنگ نیستند و برای پاسخگویی به نیازهای دانشآموزان آمادگی ندارند. معلم باید با توجه به هرگونه نقص در درک و دریافت دانشآموز، تلاش کند تا توانایی روشهای جدید تدریس و گرداندن كلاس را در خود کشف كند.
اگر دانشآموزان آگاه شوند که چه باید بخوانند، چرا باید بخوانند، درسی که میخوانند چه سودی در آینده نزدیک و آینده دور برای آنها دارد و مورد کاربرددرس در جامعه کجاست و چگونه مورد استفاده قرار خواهدگرفت، اهداف برای شان روشن خواهد شد.
باکسب این اطلاعات است که دانشآموز به كلاس، درس و معلم خود رغبت پیدا میكند و محیط كلاس و مدرسه برای او شاد و نشاط آفرین میشود.
مدرسه نیز خود از یک روح سرشار برخوردار است. این موضوع به ندرت مورد تایید قرار میگیرد. برخی مدرسه را به عنوان یک ماشین یا کارخانه میشناسند.
در حالی كه میتوان شرایطی را در مدرسه به وجود آورد كه اجازه پرورش روح را بدهد و ایجاد نشاط كند.
روشهایی برای فعال کردن مدرسه و کلاس در زیر ارائه میشود. امید است که این روشها باعث شود شوق و انگیزه بیشتری در دانشآموزان به وجود آید.
درباره این سایت